Status prawny wolontariusza

Ustawa z dn. 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie

Ustawa określa wolontariusza jako „osobę, która ochotniczo i bez wynagrodzenia wykonuje świadczenia na zasadach określonych w ustawie”, a działalność ta może być świadczona na rzecz:

  • organizacji pozarządowych, osób prawnych i jednostek organizacyjnych działających na podstawie przepisów o stosunku państwa do kościoła i związków wyznaniowych, o ich ile działalność statutowa mieści się w zakresie ustawowo zdefiniowanej działalności pożytku publicznego, stowarzyszeń jednostek samorządu terytorialnego;
  • organów administracji publicznej, z wyłączeniem prowadzonej przez nie działalności gospodarczej;
  • jednostek organizacyjnych podległych organom administracji publicznej lub przez nie nadzorowanych również z wyłączeniem prowadzonej przez te jednostki działalności gospodarczej;
  • spółdzielni socjalnych;
  • spółek akcyjnych i spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, a także klubów sportowych będących spółkami (wszystkie wymienione podmioty muszą mieć charakter non-profit);
  • organizacji międzynarodowych prowadzących swoją działalność na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej;
  • stowarzyszenia, którego jest członkiem.

Korzystający zawiera porozumienie, mające charakter umowy cywilno-prawnej, w którym obligatoryjnie ma być określony zakres, sposób i czas wykonywania zadań oraz postanowienie o możliwości jego rozwiązania. Na żądanie wolontariusza porozumienie to może być potwierdzone na piśmie (forma ta jest obowiązkowa tylko w przypadku świadczeń trwających ponad 30 dni). Organ korzystający ma też obowiązek wydać na jego żądanie zaświadczenie o wykonywanych przez niego świadczeniach i opinię. Zawsze jednak na organizacji korzystającej ze świadczeń wolontariusza ciąży obowiązek informowania go o ewentualnym zagrożeniu zdrowia lub bezpieczeństwa, zapewnianiu bezpiecznych i higienicznych warunków wykonywania zadań oraz wyposażenie w środki ochrony indywidualnej.

Ustawa nie uzależnia podjęcia się funkcji wolontariusza od żadnych wymagań formalnych poza posiadaniem odpowiednich kwalifikacji, gdy są one niezbędne do wykonywania określonych zadań i wynikają z odrębnych przepisów.

Praca wolontariusza jest ex definitione nieodpłatna. Podmioty korzystające z niej są zobowiązane tylko do skompensowania kosztów ponoszonych przez wolontariuszy w związku z wykonywanymi przez nich świadczeniami, albo dobrowolnego zobowiązania się do zwrotów wydatków związanych ze szkoleniami niezbędnymi do podjęcia przewidzianych zadań lub różnych form ubezpieczenia.

Korzystający może zapewnić wolontariuszowi ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej w zakresie wykonywanych świadczeń.

Otrzymywane z tego tytułu rekompensaty są wolne od podatku dochodowego. I odwrotnie, świadczenia wolontariuszy nie są traktowane jako darowizny w rozumieniu Kodeksu cywilnego, a przychody z tego tytułu nie są obłożone podatkiem dochodowym. Wolontariusz może zrzec się zwrotu ponoszonych kosztów, przy czym oświadczenie takie musi być złożone w formie pisemnej pod rygorem nieważności.